Kwetsbaar zijn


kwetsbaar zijn 1Het is beter om te vertrouwen en soms teleurgesteld worden dan te wantrouwen en je de hele tijd ongelukkig voelen.

(Abraham Lincoln)

 

 

In de serie van 5 meditatieavonden met als titel ‘Leven met imperfectie en kwetsbaarheid’ staat in de eerste meditatieavond het thema ‘Kwetsbaar zijn ’centraal.

Kwetsbaarheid in ons leven
‘Kwetsbaar zijn’ roept al snel ongemakkelijke associaties op zoals zwakte, onzekerheid, onbeschermd, angst, naaktheid, schaamte, overgevoelig en zielig. De tedere handen onder het vogeltje op het plaatje bieden op het eerste gezicht bescherming, maar zij kunnen ook zomaar dichtklappen. Naast de lichamelijke kwetsbaarheid (ziekte, ongemak) is de geestelijke en vooral relationele kwetsbaarheid misschien nog wel problematischer in deze tijd. Het aantal mislukte relaties overstijgt het aantal geslaagde, dat zegt al veel. Relationele kwetsbaarheid ervaren we concreet als we gekwetst worden. Mensen kunnen elkaar, vaak onbewust, behoorlijk pijn doen en kwetsen. We nemen dan ook een risico als we ons kwetsbaar opstellen, bijvoorbeeld als we de ander aanspreken op gedrag dat ons ernstig teleurgesteld of pijn gedaan heeft. Als zo’n gesprek niet goed gaat, worden we juist (nog meer) gekwetst. We doen er daarom liever het zwijgen toe. We willen wel kwetsbaar zijn, maar niet gekwetst worden. Wel laten zien dat we het moeilijk hebben, maar niet afgewezen worden of afhankelijk overkomen. Kwetsbaar zijn is omgeven door een taboe waarbij schaamte een grote rol speelt. Schaamtegevoelens kennen we allemaal. Wie in staat is tot empathie en verbondenheid met anderen kent ook schaamte. Maar wie kwetsbaarheid en schaamte wil voorkomen, loopt het gevaar dat pijnlijke persoonlijke ervaringen uit beeld raken, geen naam hebben en niet lijken te bestaan. 

Kwetsbaar zijn maakt deel uit van ons mens-zijn. In elke levensfase mogelijk: bij de hulpeloze baby; op onderzoek uitgaande peuter/kleuter; de tiener die zich losmaakt van zijn ouders; de adolescent op zoek naar de eigen identiteit; het jonge drukke gezin; de midlife crisis; kwetsbare ouderen met een verminderde regie over het eigen leven. Het is het onverwachte dat ons zomaar kan overkomen. Christa Anbeek spreekt in ‘Aan de heidenen overgeleverd’ over ‘grenservaringen’, concrete ervaringen waarin het vanzelf sprekende niet meer vanzelfsprekend is zoals bij verlies van gezondheid, verlies van een geliefde, verlies van werk, armoede-val, zicht op verlies van je eigen zelfstandigheid. Dit is de ‘passieve kant’ van ons kwetsbare bestaan. Het overkomt ons.
Door onze kwetsbaarheid niet te tonen doen we in onze geïndividualiseerde, op prestatie gerichte maatschappij mee áán en worden we opgesloten ín een eenzijdig verhaal over succes, zelfontplooiing, vrijheid, gezondheid, onafhankelijkheid en zelfbeschikking.
Dr. Willem Maarten Dekker constateert dat, ’de collectieve verdringing van onze kwetsbaarheid maakt, dat wij niet meer goed onze verhouding tot God kunnen inschatten. “Gij hebt o God dit broze bestaan gewild” – zo begint een gedicht van de breekbare, onlangs gestorven dichter Ad den Besten. Dit broze bestaan, dit heeft God gewild’. Wat schertsend zegt Dekker dat, ‘als Adam in Genesis 2 een kokosnoot op zijn hoofd had gekregen, hij ook een dikke bult gehad zou hebben. Er is geen ander bestaan dan dit broze bestaan van ons. In onze hele moderniteit, waarin wij onze broosheid hebben trachten te dempen, zijn we ook gevlucht voor die God die ons broze bestaan gewild en gedeeld heeft’.

De kracht van kwetsbaarheid?
De verdringing van de broosheid van het bestaan heeft, zoals te verwachten was, in het laatste decennium een tegenbeweging opgeroepen. ‘Kwetsbaarheid’ is zelfs een modewoord geworden in steeds meer sectoren van de maatschappij. In die tegenbeweging wordt de ‘actieve kant’ van kwetsbaarheid benadrukt. De actieve benadering gaat ervan uit dat kwetsbaarheid bij het leven hoort en dat het daarom van belang is hoe met de eigen kwetsbaarheid om te gaan.
De Amerikaanse bestseller auteur Brené Brown benadrukt in ‘‘De kracht van kwetsbaarheid’’, deze actieve kant van kwetsbaarheid. Zij schrijft: “Kwetsbaarheid is geen vorm van zwakte; de onzekerheden, risico’s en emoties waarmee we elke dag worden geconfronteerd zijn geen vrijwillige keuze. De enige keuze die we hebben is hoe we ermee omgaan. Naarmate we meer bereid zijn onze kwetsbaarheid te erkennen en te omarmen, zullen we meer moed en betrokkenheid tonen; naarmate we ons meer afschermen van onze kwetsbaarheid, zullen we meer uit angst en minder uit verbondenheid handelen…… Perfect en onaantastbaar zijn is verleidelijk, maar menselijk gezien onmogelijk. We moeten de arena, waaruit die ook bestaat – een nieuwe relatie, een belangrijke vergadering, ons creatieve proces, of een moeilijk gesprek met een familielid – betreden en bereid zijn onze nek uit te steken. In plaats van aan de zijlijn te blijven zitten en kritiek en adviezen te spuien, moeten we betrokkenheid tonen en onszelf laten zien. Dat is kwetsbaarheid. En dat vraagt moed.” Brown heeft het in haar boek vooral over de relationele kwetsbaarheid.
Toch, zegt Ds. Hans Pasveer in zijn boek ‘Kwetsbaar bestaan’ moeten we erop bedacht blijven dat dit positieve en actieve ‘omarmen van kwetsbaarheid’ niet aan iedereen gegeven is. Bepaalde groepen mensen onder aan de ladder van de maatschappij zijn zo goed als ertoe veroordeeld te blijven zitten in kwetsbare posities, van geslacht op geslacht. Ze zijn vrijwel voortdurend werkloos, hebben vaak ondermaatse huisvesting, leven in armoede en mede daardoor een slechte gezondheid waardoor zij gemiddeld een kortere levensduur hebben. Ook de filosoof en ervaringsdeskundige in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ), Awee Prins, is kritisch over de zg ‘Herstelbeweging’, een nieuwe stroming in de GGZ, waarbij ervaringsdeskundigen ingezet worden voor het herstel van psychiatrische patiënten. Hij zegt in een essay over de ‘herstelbeweging dat, ”Ik haar een warm hart toe draag, wanneer zij zich er hard voor maakt dat mensen die psychisch lijden niet ‘ziek’ zijn, maar kampen met (de naslepen van) ingrijpende existentiële ervaringen. Ook ik vind dat hun lijden niet gepathologiseerd en gemedicaliseerd mag worden. Maar als daaraan wordt toegevoegd dat getormenteerde mensen weer ‘in hun kracht moeten worden gezet’, ‘de controle over hun bestaan moeten herwinnen’ en zelfs empowered dienen te worden, opdat ze als goed functionerende burgers ‘weer kunnen meedraaien’, liefst zo employable en flexibel mogelijk, dan haak ik af.”


In gelovig perspectief
De kerkelijk betrokken Brené Brown, schrijft over de kracht van kwetsbaarheid niet alleen in algemeen spirituele termen. Zij kent ook dat mysterie van God die zich kwetsbaar maakt in het kind Jezus, geboren in een stal. In zijn latere leven wist Jezus, dat hij kwetsbaar was, omdat hij de machtigen tegen zich in het harnas joeg. Maar hij heeft zich niet door die kwetsbaarheid laten leiden. Paulus belijdt in 2 Cor.12:10 de kracht van kwetsbaarheid: “Als ik zwak ben dan ben ik machtig”
Als je de kwetsbaarheid van je bestaan durft te ervaren, dan kom je op onbekend terrein. Veel gelovigen kennen het vertrouwen op God, dat zij op zijn hulp en bijstand mogen rekenen. Dat kan leiden tot de ervaring van de dichter in Psalm 23: “De Heer is mijn Herder, het ontbreekt mij aan niets…Al gaat mijn weg door een donker dal, ik vrees geen kwaad, want U bent bij mij.” Op die cruciale momenten kan religie een weg wijzen, houvast geven in de chaos die je voelt. Religie geeft contact met een dieper betekenisvoller niveau, en dat helpt.
Gevoelens van kwetsbaarheid, soms ook gepaard gaand met schaamte, blijken vaak een grote diepte te hebben wanneer ze doorleefd worden, zoals in de spiritualiteit van Franciscus van Assisi. Franciscus zegt dat de zogenaamde zwakke plekken van ons mens-zijn ons de nabijheid van God kunnen doen ervaren. Onze zwakke plekken kunnen ons laten zien wie we werkelijk zijn. Ook de mysticus Johannes van het Kruis laat in zijn gedichten zien dat pijn geheel doorleefd kan worden; dat zelfs liefde wonden achterlaat. Jezus is, zegt van het Kruis, ons hierin voorgegaan en Hij is in zijn kwetsbaarheid aanwezig; Jezus wordt als een kwetsbaar klein kind geboren en dat is het begin van een wereldwijde beweging geworden. ‘Wat je aan de minste van de mensen hebt gedaan, heb je aan mij gedaan’ zegt Jezus. Is het Christendom niet eerder een geloof voor kwetsbaren dan voor overwinnaars?


Wat zijn de positieve kanten van kwetsbaar kunnen zijn.
Jezelf authentiek en dus kwetsbaar durven opstellen is als het binnengaan van een open, lege, onbekende ruimte, niet wetende waar je zult uitkomen of wat je zult tegenkomen. Het is echter de voorwaarde voor een verbinding op hartniveau. Liefdevolle verbinding met anderen is wat ons echt gelukkig maakt. En liefhebben is altijd kwetsbaar zijn. Als je iets of iemand liefhebt, is er een reële kans op afwijzing en dus op hartzeer. Kwetsbaar zijn is : er voor kiezen je te laten kennen hoe moeilijk dat ook kan zijn. Wanneer je echt kwetsbaar bent – wanneer je alle controle kwijt bent – moet je het echt hebben van de genade van je medemens. Pas dan is werkelijke verbinding met de ander mogelijk en kunnen intieme en vriendschapsrelaties ontstaan. Er ontstaat respect en begrip voor wat je hebt meegemaakt of doormaakt. Je wordt letterlijk en figuurlijk aanraakbaar en krijgt medeleven, troost, bemoediging en hulp als je je laat kennen in je kwetsbaarheid. Doordat je de ander jouw vertrouwen geeft, is de kans groot dat de ander daar ook voor kiest en jou in vertrouwen neemt. Als je dan eindelijk gezegd of laten zien hebt, waar je last van hebt, pijn van hebt, kan de opgebouwde spanning van je afvallen en opluchting ontstaan. Je hoeft niet meer met grote spanning rond te lopen of te vluchten. Als je je kan laten kennen, dan maakt dat je vrij.


Annemarie van Wijngaarden en Rob Boersma

primi sui motori con e-max.it
Onze nieuwsbrief >