Nacht

Spiritueel ontwaken begint
met inspiratie die van buitenaf komt.
Dan, wanneer je op weg bent, begint pas het echte werk.
Ga daarmee door eninspiratie zal van binnenuit komen.

Mysticus Johannes van het Kruis

 In deze meditatieavond staat de ‘Zwarte parel van de nacht’  van de rozenkrans die we gebruiken in dezé serie over ‘Levensparels centraal. De zwarte parel staat voor de fase(n) in ons leven waarin we in crises verkeren waarin het leven moeilijk, donker is en uitzichtloos lijkt. Periodes waarin iedere grip op het bestaan verloren is of dreigt te worden zoals bij een ongeneeslijke ziekte, ernstige burnout, echtscheiding, geloofscrises of levensfaseproblematiek. In deze crisissituaties worden in meer of mindere mate alle dimensies van het menselijk bestaan betrokken en getroffen: lichamelijk, psychisch, sociaal maar ook de  geestelijke dimensie.In het kader van een meer mediatief leven dat we beogen zal  nu wat dieper ingegaan worden op de geestelijke dimensie van het ‘duister’ of de nacht.

Dit duister of de nacht kan op de geestelijke dimensie op verschillende manieren ervaren worden: a) als de afwezigheid van God en het wegvallen van het gedragen worden door de eigen Grond.; of als b) een schrikbarende helderheid waarin de eigen corruptie en imperfectie onverbiddelijk aan het licht komen; en c) emotionele lusteloosheid: men ervaart een verharding en verveling van de ziel die het verafschuwt, maar niet kan overwinnen; tenslotte d) als een morele ontaarding, waarbij de eigen gedachten en attitudes niet meer gecontroleerd kunnen worden.

We herkennen in bovenstaande wat de  middeleeuwse mysticus Johannes van het Kruis (1542-1591) ‘de nacht van de ziel’ noemt. De donkere nacht van de ziel is een metafoor die de spirituele ervaring beschrijft van iemand die een fase in zijn leven doormaakt waarin hij zich verlaten voelt, zonder hoop op een betere toekomst. In zijn algemeenheid betekent deze metafoor dat iemands spirituele of geestelijke groei in zijn relatie tot God  onvermijdelijk gepaard gaat met geestelijk lijden en innerlijke loutering waarin  je van zelfbeelden en Godsbeelden wordt gereinigd of uitgezuiverd.

Als mens hebben we de neiging zo snel mogelijk bij het donker, de duisternis weg te willen om weer in het licht te willen leven. Zowel de bekende psycholoog Karl Gustav Jung als de mystici benadrukken dat, in het proces van menswording en geestelijke groei, we onze schaduw, de kant van onszelf waar we liever niet mee geconfronteerd willen worden (Jung) en de ‘nacht van de ziel’ onder ogen dienen te komen en er ‘doorheen ’durven te gaan. Ontkenning of er tegen vechten als primaire reactie houdt je echter gevangen in angst en duisternis. Licht en donker zijn beiden aspecten van ons menszijn dus van wie wij zijn.

Zelf zat Johannes van het Kruis opgesloten in een diepe donkere kelder. Letterlijk in de put. Daar, in het diepste van zijn ellende kreeg hij een ervaring die alles anders maakte. Een ontmoeting met God die daarna bevrijdend aan hem werkte. In enkele  regels van zijn gedicht ‘De donkere nacht’ beschrijft hij  het begin van zijn zuiverings- en omvormingsproces :

In een nacht, aardedonker,
In brand geraakt en radeloos van liefde, – en hoe had ik geluk –
Ging ik eruit en niemand Die ’t merkte– want mijn huis lag reeds te slapen.
In de nacht die de kans geeft,
In het geheim, zodat geen mens mij zien kon
En ook ikzelf niets waarnam:
Ik had geen ander leidslicht dan wat er in mijn eigen binnenste brandde.
O nacht die mij geleid hebt! O nacht, mij liever dan het morgengloren!
O nacht die hebt verenigd Beminde met beminde,
Beminde, opgegaan in de Beminde!

Het leven als omvormingsproces waarin God de mens geleidelijk steeds meer afstemt op ‘zijn beeld en gelijkenis’. Deze radicale verandering zorgt ervoor dat je anders in het leven komt te staan. Het komt tot uiting hoe je naar jezelf en anderen kijkt, je waardenpatroon, tijdsbesteding, keuzes in werk en relaties ed. Dit zuiverings-en omvormingsproces verloopt volgens van het Kruis in twee fases:

  1. Zuivering en loutering op zintuiglijk niveau. Eerst is er de zintuiglijke uitzuivering van uiterlijke gerichtheden. Je krijgt inzicht  in en bewustzijn op je behoeften waardoor je er verantwoordelijkheid voor kunt nemen. Je komt je schaduwkanten tegen, je ik-gerichtheid, je verborgen drijfveren zoals ambitie en eerzucht. In de meditatieavonden sluiten we thematisch steeds weer aan op dit niveau waardoor deze uiterlijke gerichtheden minder belangrijk kunnen worden.Vervolgens ontstaat er ruimte voor het tweede niveau.
  2. Zuivering en loutering op geestelijk niveau. Hierin worden je waarden, je geloof uitgezuiverd. Je godsbeeld(en) worden zichtbaar en verliezen hun kracht. Het wordt donker en er blijft weinig over van het licht van het geloof waar je eerst uit leefde. Waar eerst jij nog in God geloofde wordt het nu steeds meer: God gelooft in joú. Het is de overgang van actief leven, wilsgericht, naar  meer passief-actief leven, leven uit genade: ingezet worden door God.

Het allermoeilijkste aan de nacht is het verlies van al je houvast en verlies van  oriëntatievermogen. Op basis van zijn eigen ervaringen zegt van het Kruis dat de gebeurtenissen van je leven  worden gebruikt om je verder te bevrijden, en dichterbij Hem en bij jezelf te brengen, zoals je door Hem bedoeld bent te zijn. Wanneer de ‘nacht van de ziel’ zich voltrekt wordt je geconfronteerd met een aantal veranderingen die zich steeds meer aan je opdringen:
- veranderingen in je relaties:  de wijze van betrokkenheid op en bij mensen verandert. Het kan sterke onzekerheid geven te ontdekken dat een sterke empathische behulpzame  op relatie gerichte houding kan verschuiven naar een meer  rationele, afstandelijke  benadering waarbij de kleur van de liefde koeler wordt. God kan ervaren worden als een afwezige God waar je geen steun meer van ondervindt juist nu je Hem zo nodig hebt. Je kunt (nog) niet waarnemen dat God op een dieper geestelijk niveau, niet via geformuleerde gedachten of voorstellingen, maar als een verfijnde aanraking, een zachte bries, met je communiceert en werkzaam aan je is.

Suurmond verwijst naar het onderscheidt  in de mystiek in drie lagen van manieren van zich verhouden tot de  eigen omgeving en hoe men daarin  verbinding mee aangaat, hierin  denkt, voelt en handelt:

  • We leren omgaan  met het leven vanuit eigen (primaire) behoeftes  met gericht zijn op eten, veiligheid, contact, dak boven ons hoofd. Het blijft  wel noodzakelijk om hier blijvend verantwoordelijkheid voor te nemen om in leven  en gezond te blijven.
  • Geleidelijk aan ontwikkelen we onze eigen identiteit met bewustzijn van onze eigenheid. Je ontwikkeld een meer of mindere altruistische levenshouding waarbij je eigen behoeften niet steeds meer centraal staan. Je krijgt meer oog  voor  de behoeften en  de belangen van andere mensen en organisaties  waarvoor je jezelf misschien weleens opoffert. Je leeft of wil leven vanuit waarden zoals je geloof in God, navolging op de weg die Jezus voor ging. Op zulke momenten leef je vanuit je geestelijke laag. Je valt niet meer samen met wat anderen vinden, je bent geen massamens maar je maakt eigen keuzes. Niet op ieder terrein en niet altijd, maar soms reageer je toch echt van binnenuit, vanuit wie je zelf bent als uniek persoon. We  blijven echter toch vooral uit onze behoeften leven, maar soms doen we iets vanuit die geestelijke laag. Dat maakt ons tot hoogst persoonlijke individuen. Maar dat is nog wel altijd vanuit jezelf, van uit wat jij weet en belangrijk vindt.
  • Een derde mogelijkheid, is er één die we aan Jezus hebben gezien. Suurmond  vat die weg kernachtig samen: ‘ We zijn geschapen naar het beeld van God, zegt de bijbel. In elk mens zit een soort afdruk, een ruimte, een haakje in God, zoals iemand het eens zei. Het putje van de ziel, de landingsplaats van de Geest, een wezenskern die door God gevormd wordt. Het is voor mensen mogelijk om door Gód bewogen te worden: om vanuit die diepste wezenslaag door God zelf het contact te maken met de wereld om je heen. Dan vallen redenen en motieven weg – je luistert a.h.w. naar wat erdoor jou heen gezegd wordt. God werkt in alles en door alles – en daar vertrouw je op, daar leef je uit’.

Je leven blijft hetzelfde, je wordt niet iemand anders, maar relaties krijgen een andere kleur. Je liefhebben en bewogen worden krijgt nu de vorm van Gods liefde, Gods motivatie. En die is voor ons niet altijd te volgen. Het duister van de nacht is overgegaan in het licht van de dag.

Annemarie van Wijngaarden en Rob Boersma

primi sui motori con e-max.it
Onze nieuwsbrief >