Leegte

Om te geraken tot het smaken van alles // Heb smaak in niets.
Om te geraken tot het bezit van alles // Wil niets bezitten.
Om te geraken tot alles zijn // Wees niets.
Om te geraken tot het weten van alles // Wil niets weten.

 

Meditatie kan gezien worden als een begin van een meer meditatieve levenshouding of het gaan van de mystieke weg. Wie die levenshouding of die weg wil onderzoeken, zal ontdekken, dat leegte een belangrijke stap is.

Het eerste waarmee we geconfronteerd worden als we beginnen met meditatie, is de noodzaak om alles wat we naar de meditatieavond van buiten en vanuit ons zelf meegenomen hebben aan voorstellingen, gevoelens, gedachten en lichamelijke sensaties los te laten, ons leeg te maken om leeg te worden. Dit leeg worden is een voorwaarde om je open te kunnen stellen, ontvankelijk en aandachtig te kunnen zijn voor anderen of voor het (de) Andere, zonder eigen projecties.

Eckhart, een belangrijke middeleeuwse mysticus is daar heel stellig over, wanneer hij zegt dat de mens leeg moet worden van zichzelf en van alle dingen om voortgang te kunnen maken op de weg naar wie je ten diepste bent en in je relatie met God. Uiteindelijk gaat het bij Eckhart om te komen tot een uiterste ‘armoede van geest’ ( naar Matth. 5:3: ‘Zalig zijn de armen van geest, want van hen is het Koninkrijk der hemelen’). Armoede van geest of in de christelijke mystiek ‘de leegte’ waarin men alle denken, verbeelden, redeneren en voelen loslaat. Maar ook vrij wordt van alle zintuiglijke en geestelijke verleiding of afleiding en van het ego met alle vooroordelen en conditionering.

Eckhart spreekt van ‘afgescheidenheid’. Afgescheiden worden is ook het afscheid nemen van het verlangen naar God en Godsvoorstellingen waarbij we aan God hangen in gebondenheid en onvrijheid. ‘Laat God los om God God te kunnen laten zijn’ benadrukt Eckhart in een preek voor religieuzen. Wie denkt dat God meer aanwezig is op de ene plaats dan op de andere, die is nog niet tot de vrijheid van geest gekomen, een vrijheid van geest die heel dicht staat bij ‘de armoede van geest’, en bij de leegte. In die leegte, zegt Eckhart, wordt een mens even leeg en vrij als God zelf.

Ook volgens Augustinus, Ignatius van Loyola en vele mystici zoals Johannes van het Kruis (zie koptekst), zijn ‘armoede van de geest’, ‘niets-zijn’ met nederigheid en overgave noodzakelijke voorwaarden voor de geestelijke ontwikkeling om ‘het Koninkrijk van God te beërven’. Het begrip ‘leegte’ in de christelijke mystiek verschilt van de boeddhistische leegte (sunjatta). De christelijke leegte is uiteindelijk bestemd om vervuld te worden van liefde en om te leven in het Koninkrijk van God. Bij de boeddhistische leegte gaat het erom te komen tot gelijkmoedigheid en uiteindelijk ‘verlichting’. De bijbelteksten “Enkel wie zijn leven verliest, zal het leven vinden” en, met de woorden van Paulus,” Niet ik, maar Christus leeft in mij’ verwijzen naar de armoede van geest, het leeg worden en onthechten.

Het gaat bij leeg worden van jezelf ook om afzien van de drang naar innerlijke bezieling, geestelijke en spirituele ontwikkeling, loslaten van de behoefte om grootse dingen te verrichten en toenemende verslaving aan ‘feelgood happinez’ . De in meditatie opgewekte aangename gevoelens, zoals vreugde, rust, vrede, het (tijdelijk) bevrijd zijn van angst en zorgen, kunnen tot een valkuil worden wanneer je je daar in wentelt of deze dwangmatig wilt vasthouden of instrumenteel gebruikt, waardoor de aandacht en het zicht op de ander en Hem die je deze gevoelens gaf, verliest.

Jezelf actief loslaten of in meditatie leeg gemaakt, ’ontledigd’ worden, iets wat zich passief aan je voltrekt, is een moeilijk proces. Het kan pijn doen en angst geven jezelf te verliezen. Kick Bras haalt in ‘Mystiek leven’ de mystica Margaretha Porete aan, die zelfs spreekt over ‘door liefde geplunderd’ worden. Voor iemand die denkt dat er in rustig zitten mediteren niets onvolkomens meer kan schuilen, is dit ontnuchterend.

Ware leegte is echter noodzakelijk om in de geestelijke woestenij tot echte ontvankelijkheid en tot zuiver waarnemen te komen. Dan is volgens Eckhart “de leegte niet meer een angstaanjagende of onrustige plek, een beklemming waarvandaan wij het liefst willen vluchten… Als je er door heen gehaald wordt, is de leegte als een wijde ruimte die ontgrenst. Een grenzeloze leegte die alleen gevuld wordt door de genade van liefde en aanvaarding.” Dan wordt ‘leegte’ een wenkend perspectief.

Annemarie van Wijngaarden en Rob Boersma

primi sui motori con e-max.it
Onze nieuwsbrief >