Van Passie naar Compassie

De belangrijke christelijke waarden barmhartigheid, mededogen en naastenliefde zijn in het nieuwe modewoord ‘Compassie’ weer helemaal terug van weggeweest.

Sinds de introductie van Charter for Compassion (2009), het ‘manifest voor compassie’, op initiatief van de bekende Engelse theologe, bestsellerauteur en gewezen non Karen Armstrong, staat het begrip ‘compassie’ volop in de belangstelling. Armstrong houdt een sterk, niet zozeer politiek, maar wel religieus geïnspireerd pleidooi voor compassie: meeleven en medelijden. ‘Het principe van compassie of mededogen vormt het hart van alle religieuze, ethische en spirituele tradities’, zo opent het manifest. Samen met vooraanstaande religieuze leiders als de Dalai Lama, Rabbijn Soetendorp, Bisschop Tutu en Tariq Ramadan roept zij op om de aloude Gulden Regel te eerbiedigen: ‘ wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet’ of, zoals Jezus het zegt volgens Matteus en Lucas: ‘behandel de ander zoals jij zelf ook behandeld wilt worden’. De evangelist Lucas citeert de Thora, als hij schrijft: ‘ Je zult liefhebben je naaste die is als jij’. Vaak vertaald als: ‘Je naaste liefhebben als jezelf’.                                                                                                

In de afgelopen decennia leek compassie in de Nederlandse samenleving niet veel meer in te houden dan de neiging om hulpbehoevenden een schop onder de kont te geven, stelt ethicus De Lange in een interview in dagblad Trouw onder de titel ‘Compassie is niet voor watjes’. Het is echter een ethiek voor sterke mensen, die, in een tijd die alleen maar op passie lijkt te drijven, de morele waarde van emoties en verbondenheid herontdekken. ‘Compassie is meer dan een gevoel, het is onze status quo. Je besluit niet als individu, het overmeestert je. Je wordt er gedachteloos in meegezogen. Pas in tweede instantie stem je er bewust mee in, of onttrek je je moedwillig eraan. (..) Het is aan jou om te reageren, en aan niemand anders. (..). Valkuilen zijn sentimentalisering, zelfopoffering, willekeur en paternalisme.’, aldus prof. F. de Lange. Prof.J. Duyndam sluit met zijn pleidooi voor compassie hierbij aan wanneer hij zegt: 'compassie is niet het sentimentele en kleinerende medelijden waar men haar lang voor gehouden heeft, maar de onmisbare factor die onze passies en gevoelswaarnemingen hun realiteit geeft, dat wil zeggen echtheid en betekenis’.

Regelmatig klinkt in de politiek, in het onderwijs of in de gezondheidszorg, het geluid, dat compassie wel eens de sleutel kan zijn bij hardnekkige vraagstukken en problemen. In zorg- en onderwijsinstellingen en in meer ideële bedrijven worden compassie-trainingen gegeven in o.a. mildheid, mededogen en (zelf)compassie veelal gestoeld op impliciete uitgangspunten uit het boeddhisme. Premier Rutte en Koning Willem Alexander pleiten impliciet voor meer compassie in de ‘participatie samenleving’ bij een terugtredende overheid. Het CDA hanteert sinds 2012 het begrip compassie voorzichtig in de hertaling van haar uitgangspunten.

Belangrijke vragen die wij met het CDA ook aan ons zelf kunnen stellen zijn: ‘Wie en wat zijn wij, waar liggen onze passie en compassie, onze kracht en ons tekort, de zin en onzin van het bestaan?‘ Gehoor geven aan de oproep om zorg te hebben voor de kwetsbare kant van het leven is niet eenvoudig. Zeker niet in een competitieve wereld, waarin ‘marktconform’ en daarmee efficiënt zakelijk strategisch denken en handelen domineert. Veel mensen herkennen de waarde en zeggingkracht van compassie voor hun dagelijks doen en laten. Voor anderen echter is de verhouding met mededogen en barmhartigheid ambivalent. Het zijn wat stoffige begrippen uit en verouderde taal en ze worden geassocieerd met benauwde religieuze liefdadigheid. Tegelijk weet men intuïtief dat mildheid en liefdevolle bejegening cruciaal zijn voor de kwaliteit van samen leven en samen werken.

Ook binnen de kerken zien we een actualisering van de oude begrippen zoals barmhartigheid, mededogen en naastenliefde in lezingen, vieringen, retraites, in boeken (bijvoorbeeld: ‘Catechismus van de Compassie’) en in tijdschriften. In het december themanummer van ‘Herademing’, het (christelijke) tijdschrift voor spiritualiteit en mystiek staat ‘Barmhartigheid’ centraal. Woorden en begrippen zoals mededogen, compassie, medelijden en barmhartigheid worden opnieuw doordacht. Kitty Bouwman, voorzitter van de redactie zegt daarin:

Mededogen opent de weg om vrij te worden van jezelf en de ander lief te hebben.
Compassie is het zich laten raken door het kwetsbare leven en het leed dat geen mens bespaard blijft.
Barmhartigheid wijst op het hart dat betrokken is op de ander.

Deze drie woorden vormen volgens haar het hart van het verhaal van God met mensen en krijgen gestalte in Jezus.

De meditatiegroep ‘Weg van Leven‘ in de Ark wil in het winter/voorjaar 2015 aansluiten bij deze hernieuwde belangstelling met als thema: ‘Van Passie naar Compassie’

Annemarie van Wijngaarden
Rob Boersma

primi sui motori con e-max.it
Onze nieuwsbrief >