Lectio divina: Ophoren vanuit de stilte

 

‘De lezing brengt als het ware vast voedsel in de mond;
de overweging kauwt en vermaalt het;
het gebed verkrijgt er de smaak van;
het schouwen is de zoetheid zelf die verblijdt en verkwikt.’

(Guigo II de Kartuizer, monnik uit de 12e eeuw)

In de kloostertraditie nam ‘Lectio divina’ een belangrijke plaats in. Lectio divina is een geestelijke manier van lezen van teksten uit de bijbel. Geestelijke lezing van de teksten is een vorm van lezen vanuit de vooronderstelling dat in het horen van de tekst God tot spreken wil komen. Bij de lectio divina meditatie wordt een opbouw in vier stappen, fasen of trappen doorlopen die in de praktijk geleidelijk in elkaar overgaan. Omdat deze stappen wel te onderscheiden zijn kunnen ze ieder apart na elkaar beoefend worden.

De eerste stap is de Lectio, de lezing van de tekst. De (korte) bijbeltekst wordt in een ontvankelijke open aandachtige grondhouding gelezen of voorgelezen. Om goed in contact te komen met de tekst kan het helpen de tekst met zorgvuldige aandacht, hardop uit te spreken. Ook kan men een aansprekend deel van de tekst op het ritme van de ademhaling inwendig of hardop reciteren en in het lichaam laten resoneren. De tekst wordt je hierdoor meer eigen en roept vaak andere teksten uit het geheugen op die in de Meditatio meegenomen kunnen worden.
De tweede stap is de Meditatio, innerlijke overweging van de tekst. In de meditatio wordt een brug geslagen tussen de tekst en het eigen leven. De tekst krijgt hier een persoonlijk karakter: Nu gaat het erom dat je met je gevoel en je verstand verbinding kunt maken tussen de spontaan uit de tekstmeditatie opkomende beelden en associaties in het eigen persoonlijke levensverhaal. Vragen die naar aanleiding hiervan gesteld kunnen worden of vaak als vanzelf opkomen zijn: Wat raakt mij zo? Waarom deze associaties op dit moment? Op welke manier komt God tot mij bij het luisteren naar deze tekst? Hoe worden mijn angsten, teleurstelling, verdriet, rouw vreugde omgevormd, getransformeerd door de tekst? Wat zegt deze tekst, dit woord over mijn situatie, mijn verlangen, mijn angst of teleurstelling? Wat betekent het in mijn dagelijkse leven? Vind ik het mooi, of ervaar ik juist spanning, weerstand?
De derde stap is de Oratio, bidden. Het overdenken gaat over in een dialoog. De tekstwoorden worden tot gebed. Je vraagt, dankt en/of looft. Je geeft antwoord op wat je God door de woorden van de tekst heen hoort zeggen. Dit antwoord kan in gebedswoorden gegeven worden maar ook in het zich in stilte richten naar God of het na afloop opschrijven van een eigen gebedstekst.
De vierde stap is de Contemplatio, aanschouwen. Het gebed kan hier woordeloos over gaan in verstilling, tot rust komen in Gods aanwezigheid die gekleurd wordt door wat er net is ervaren in lezing, overdenking en gebed. In deze toestand van ‘niet doen maar zijn’ kan het innerlijk besef van Gods aanwezigheid ervaren worden. Dit is de tijd om vanuit verwondering en dankbaarheid de Geest aan ons zijn werk te laten doen.

Voorafgaande aan deze 4 fasen is er een voorbereiding door een ’gebed om de Geest voor een ieder die God zoekt en naar de stem van zijn Woord wil luisteren’. Wil schriftlezen werkelijk spiritueel schriftlezen worden zegt Jos Douma, ‘dan moet de Spiritus(Geest) van God om hulp worden aangeroepen. Want ten diepste wil de lectio divina zijn: schriftlezen in de Geest. En daarom moet de lectio divina niet beginnen bij de letter maar met de Geest.’ In een kerkdienst appelleert het ´gebed om de opening van het woord´ aan deze grondhouding, maar de gebedstijd is vaak te kort om goed in deze grondhouding te komen.
Het gaat bij lectio divina niet om kennis, geleerdheid of om een mentaal weten. Het gaat om een direct ervaren van een tekst en om dat ervaren binnen te gaan. Het gaat dan niet enkel om het verstandelijk begrijpen van de tekst, maar om het aandachtig overwegen van de tekst, de betekenissen die de tekst oproept en het verband met een christelijke levenshouding. Opleiding of achtergrond spelen geen rol in het ‘verstaan van de tekst met het hart’. Lectio divina is dus niet gericht op ínformatie, maar op tránsformatie: het ervaren van de goddelijke intimiteit waardoor we ons leven kunnen (laten) veranderen.
In het project ‘Weg van Leven’ van de werkgroep VACARE van de PKN, dat we in begin 2013 in de meditatiegroep gebruiken, vormen de lectio divina en de Ignatiaanse meditatie vaak de kern van de meditatieavonden De Ignatiaanse meditatie zal een volgende keer worden toegelicht.

Annemarie van Wijnaarden
Rob Boersma

primi sui motori con e-max.it
Onze nieuwsbrief >